درس شانزدهم

درس شانزدهم                                                                                                                               زاغ و کبک                                                                                                                              1)//  فراغ:آسایش// راغ: دشت وصحرا//فراغ و راغ جناس ناقص افزایشی//  وزاغ وراغ //وراغ و باغ//هردوجناس ناقص اختلافی// // رخت کشیدن به جایی: کنایه ازسفرکردن// معنی بیت: کلاغی به سبب آن که دنبال آسایش بود/ از باغ به صحرایی سفر کرد و در آن جا اقامت نمود.             2                       2) //عرصه: میدان،گستره//عرضه ده: نشان دهنده// مخزن: گنجینه //معنی بیت: عرصه و میدانی را در دامنه ی کوه دید/ و دامن پر از گل و سبزه ی کوه، نشان از گنج نهفته در دل کوه داشت. 3     3)//نادره:کمیاب// شاهد:زیباروی //روضه:باغ//فیروزه فام: فیروزه ای رنگ// معنی بیت:  کبکی کمیاب و بسیار زیبا/ زیباروی آن گلزار فیروزه ای رنگ بود.                                                      

درس شانزدهم                                                                                                                               زاغ و کبک                                                                                                                              1)//  فراغ:آسایش// راغ: دشت وصحرا//فراغ و راغ جناس ناقص افزایشی//  وزاغ وراغ //وراغ و باغ//هردوجناس ناقص اختلافی// // رخت کشیدن به جایی: کنایه ازسفرکردن// معنی بیت: کلاغی به سبب آن که دنبال آسایش بود/ از باغ به صحرایی سفر کرد و در آن جا اقامت نمود.             2                       2) //عرصه: میدان،گستره//عرضه ده: نشان دهنده// مخزن: گنجینه //معنی بیت: عرصه و میدانی را در دامنه ی کوه دید/ و دامن پر از گل و سبزه ی کوه، نشان از گنج نهفته در دل کوه داشت. 3     3)//نادره:کمیاب// شاهد:زیباروی //روضه:باغ//فیروزه فام: فیروزه ای رنگ// معنی بیت:  کبکی کمیاب و بسیار زیبا/ زیباروی آن گلزار فیروزه ای رنگ بود.                                                       4)//خرام: بانازراه رفتن// خوش روش:خوش حرکت//خوش پرش:زیبا پرش /خوش خرام: بانازراه رونده// بیت آرایه ی ادبی موازنه دارد(اگردربیت یاعبارتی سجع های به کار رفته سجع متوازن وسجع متوازی باشند آرایه ی موازنه خواهند بود) //آرایه ی تکرار«تیزوخوش »معنی بیت: آن کبک دارای گام های سریع و تندرو و دونده و خوش حرکت بود و زیبا می پرید و با ناز راه می رفت.                                                                                           5)//متناسب:موزون//خطوات:قدم ها//متقارب:نزدیک//بیت دارای آرایه ی ترصیع است//(ترصیع: به معنی به جواهردرنشاندن است ودراصطلاح ادبی اگردربیت یایک عبارت سجع های به کار رفته همه سجع متوازی باشند ترصیع گفته می شود.) معنی بیت: هم حرکات کبک با هم متناسب و هماهنگ بود/ و هم گام هایش نزدیک به هم و زیبا بود.                                                                                                                                    6)//جنبش هموار: حرکات موزون ومتناسب// معنی بیت:  کلاغ وقتی آن راه رفتن و حرکت و جنبش نرم و آهسته را دید،                                                                                                                                      7)//بادلی گرفتار: کنایه ازشیفتگی//به شاگردی رفتن: تقلید کردن//معنی بیت:  با دلی گرفتار درد و شیفته ی حرکات کبک/ به تقلید از راه رفتن او پرداخت                                                                                        8)/پای بازکشیدن: کنایه ازدست کشیدن // کلاغ شیوه ی راه رفتن خود را ترک کرد/ و شروع به تقلید از کبک نمود                                                                                                                     9)//می کشید جناس تام// قدم وقلم: جناس ناقص اختلافی: قدم برقدم کشیدن کنایه ازتقلیدکردن،الگو وسرمشق قرادادن// معنی بیت:  همانندکبک گام می نهاد/وازشیوه ی راه رفتن اوتقلید می کرد.                                                                                                                                   10)// القصّه: خلاصه//درپی: به دنبال// مرغزار: چمن زار//قاعده: روش//معنی بیت: خلاصه، کلاغ چند روزی در آن چمنزار، بر این شیوه به دنبال کبک رفت و از او تقلید کرد.                        1                          11 )//خامی: بی تجربگی//عاقبت:سرانجام// رهروی: راه رفتن//ازخامی خودسوختن: کنایه ازضررکردن//ازخامی خودسوخته: متناقض نما//( متناقض نما: یعنی اگردریک بیت یاعبارت کلمه ای درعین وجود،هستی ووجودآن به وسیله ی بقیّه ی جمله یاکلمات نقض شود وظاهراً بی معنی به نظرآید متناقض نما می گویند.) مانند:هرگزوجود حاضرغایب شنیده ای««حاضرغایب » متناقض نما //معنی بیت: سرانجام به سبب خام بودن و ناپختگی خود ضرر کرد/ و راه رفتن کبک را نیز نیاموخت.

12) // غرامت زده: زیان دیده // ازکار: ازکارتقلیدازکبک//معنی بیت:  کلاغ شیوه ی راه رفتن خود را فراموش کرد/ و از این کار خود (تقلید از کبک) زیان دیده ماند.

 خودآزمایی  درس شانزدهم ص 132

1- عقل موجودی استدلالی و منطقی است و همیشه در پی یافتن مجهولات و نادانسته هاست به همین دلیل تكرار را نمی پسندداما احساس در پی تجدید خاطره ها و مرور گذشته هاست به همین خاطر احساس، تكرار را دوست دارد.(این سؤال یاد آور این بیت حافظ است:                     یك قصه بیش نیست غم عشق و این عجب         كز هر زبان كه می شنوی نا مكرر است)

2- نوروز و طبیعت                                                                                                                         3- نیاز به باز شناخت طبیعت به علت پیچیدگی تمدن مصنوعی/ نوروز نیاز ضروری جامعه و خوراك حیاتی یك ملت است/ نوروز تجدید تاریخ و باز گشت به اصل است / نوروز فصل شكفتگی روح و جان است / نوروز با اعتقادات دینی ما پیوند دارد .

4- صفحه ی 130 چهار سطر آخر

5- بیت دوم = عرصه و عرضه جناس  / بیت چهارم واج آرایی و

6- تقلید كور كورانه ، خودباختگی و تهاجم  فرهنگی

درس هفدهم                                                                                             هجرت                                                                                                               1)//این فصل :سرگذشت انقلاب//معنی بیت:  سرگذشت انقلاب را با من بخوان زیرا چیزهای دیگر همه افسانه ای بیش نیست/ من این سرگذشت را بارها خواندم، سرگذشتی عاشقانه است.2                    2)//شبگیر:سپیده دم //شبیخون: حمله ی ناگهانی درشب//بیت تلمیح داردبه «کُلُّ یومٍ عاشورا وکُلُّ عرضٍ کربلا» معنی بیت: دوره ی استبداد و خفقان بود و بلا و مصیبت از هر سو هجوم می آورد/ و در مبارزه با این ظلم و ستم، هر روز مانند عاشورا و هر جا مانند کربلا به نظر می رسید.                        3)//قابیلیا ن: استعاره ازظالمان رژیم شاه//هابیلیان: استعاره ازمردم مظلوم//برقامت شب تنیدن: کنایه ازپافشاری برظلم وستم//قابیل وهابیل: فرزندان آدم (ع)//بوی قیامت شنیدن: درفکرانقلاب بودن// شنیدن بوی: حس آمیزی دارد// معنی بیت: ستمگران و عمّال ستمشاهی پیوسته بر ظلم و ستم دامن می زدند/ و علی رغم سختگیری آنان، ستم دیدگان در فکر انقلاب بودند.                                                            4)//جان ودل: مجازاً مردم// رکاب: وسیله ای آویزان ازدوطرف زین اسب برای سوارشدن// دل دررکاب آرزوپیرشدن: کنایه ازبه آرزونرسیدن// سکوت سرد: مجازاًخفقان ودارای حس آمیزی// معنی بیت :   جان مردم از شدّت ظلم و استبداد و خفقان دلگیر می شد/ و دل نیـز در رسیـدن به آرزوها پیر و فرسوده می گشت و به آرزوهایش نمی رسید.                                                                                             5) //حرمان: یأس ونا امیدی// بازارگرم: کنایه ازرونق// سردشدن بازارگرم: کنایه ازبی رونقی// دردوسرد: جناس ناقص اختلافی //بازارعاشقی ودام حرمان: اضافه ی تشبیهی// معنی بیت: همه ی امیدها در ناامیدی و محرومیّت به درد و غم تبدیل می شد/ و عشق و محبّت رونق خود را از دست می داد.                                                                                                                                       6)//شبان: شب ها// شب: نمادظلم وستم//تبدار:پرالتهاب،آماده ومهیّای قیام//شبان خفته:نمادجامعه ی غفلت زده//شب روی بیدار:استعاره ازامام خمینی//خفته وبیدار:تضاد// شب رو:راهنمای کاروان  درشب//معنی بیت: شب های غفلت و خواب زدگی را تبدار (پر از التهاب و آماده ی انقلاب) دیدم/ و در میان جهل زدگان رهبری آگاه و فرزانه و مبارز یافتم                                                             .7)//آیینه:استعاره ازپاکی ها//روزن شب:کنایه از عصرستم وبیدادشاهنشاهی//شوکت دیرینه : کنایه ازگذشته ی درخشان اسلام//صفا: پاکی//  مردی که با آیینه هم صحبت بود (پاک و زلال بود)/ و از روزن شب (عصر ستم و بیداد) به گذشته ی درخشان اسلام می نگریست.                                                      8) //همّت: عزم واراده قوی //حوادث: حوادث روزگار منظوراست  //ثناگوی: ستایش کننده//جلال: شکوه//پایمال کردن: نابودکردن//معنی بیت: مردی که با همّت و اراده ی قوی خود، بلاها و حوادث را پایمال کرد/ و همه ی مردم جهان، شکوهِ همّت و اراده ی قوی او را ستایش می کردند.                                                                                                                        9)//مصراع اول بیانگر وجودمعنویت وروحانیت درامام خمینی (ره) است//روح: ایهام دارد1-روح وجان 2- روح الله خمینی (ره)3-روح الله عیسی (ع)//مصراع دوم تلمیح به داستان نوح (ع)ونجات انسان هاوموجودات ازطوفان سهمگین//به رنگ نوح: همانند نوح// معنی بیت: مردی که پنهانی با روح و معنویّت هم پیمان شده/ و همانند حضرت نوح در طوفان حوادث انقلاب قرار گرفته بود.                                                                                                                                 10)//دشنه: خنجر//مردی ومردی: جناس تام //دشنه بربیدادبستن: کنایه ازآماده شدن برای مبارزه با ظلم وستم//خامشی ها: استبدادوخفقان//مردی اول : یک مرد//مردی دوم: به معنی مردانگی //معنی بیت:  مردی که با مردانگی، به مبارزه با ظلم و ستم پرداخت/ و در میان استبداد و خفقان، فریاد اعتراض سر داد.                                                                                                                                   11)تذرو: قرقاول //تذروکشته: استعاره ازاسلام فراموش شده//تذروکشته راپروازدادن: به اسلام جان تازه دادن//خاموشی: خفقان//بیت به ماجرای معجزه ی کشتن وزنده کردن چهارمرغ به اذن خدا توسط حضرت ابراهیم (ع) اشاره دارد//تذرو،پرواز وآواز: تناسب دارند// معنی بیت: مردِ ابراهیم گونه ای که به اسلام فراموش شده، جان تازه ای داد و آن را احیا کرد/ و در خاموشی و خفقان ندای اسلام را سر داد.                                                                                       

12)//عالم :مجاز ازمردم عالم//آشفته: متفرق وپراکنده//فتنه: آشوب وبلا//  فسرد: افسرده شد//معنی بیت:که ای مردم پریشان حال و پراکنده، تا کی می خواهید این گونه مضطرب و متفرّق باشید/ جهان به سبب فتنه و آشوب، افسرده شد شما تا کی می خواهید در جهل و غفلت و بی خبری به سر برید                                                                                                                          .13)//رنگ: نیرنگ،فریب//رنگ وننگ:جناس ناقص اختلافی// معنی بیت: این چه روش و قاعده ای است که ابر نبارد/ و این چه ننگی است که شمشیر خاصیت بریدن را از دست داده باشد   . 14)//سترگی: بزرگی //اُحد:دومین جنگ مسلمانان باکفّار//تلمیح به جنگ اُحد وفداکاری های مسلمین درآن جنگ//معنی بیت:  یاد جنگ احد و آن بزرگی ها و پهلوانی ها و شجاعت ها که انجام دادیم به خیر باد                                                                                                                      .15) // شبگیر: صبح زودودراین جا حمله ویورش// قهر:غضب//خیبر:جنگ خیبر//حیدر:لقب علی (ع) // بیت تلمیح داردبه جنگ خیبروپیروزی مسلمانان که بارشادت علی (ع) صورت گرفت//معنی بیت:  نبرد و شجاعت ما در روز جنگ خیبر یاد باد/ و یاد باد روزی که خشم خداوند در خشم علی (ع) تجلّی یافت                                                                                                             .

آفتاب پنهانی                                                                                                                              1( //آفتاب پنهانی: استعاره ازامام زمان (عج)//طلوع،آفتاب ومشرق: مراعات النظیر// کلّ بیت تلمیح داردبه ظهورامام زمان (عج ) ازمکه//مشرق جغرافیای عرفانی : سرزمین مکّه //معنی بیت: امام زمان (ع) که همچون آفتاب پنهانی است/ از سرزمین عرفانی مکّه ظهور خواهد کرد.                      2                  2) //پریدن پلک دل:کنایه ازبی قراری//باورعوام براین بودکه باپریدن پلک چشم حتماًمهمان خواهدآمد//معنی بیت: دوباره دلم به اضطراب و تپش درآمده است، این نشانه ی آن است که کسی به مهمانی دل ِ من می آید (عشق کسی در دلم جای می گیرد).                                           3)//سبزوبهار:مراعات النظیر// معنی بیت: کسی که از هزاران بهار، سرسبزتر و باطراوت تر است/ انسانی بسیار شگفت آور، آن چنان که تو خودت می دانی واز اوشناخت داری                               4)//نقطه ی آغاز:آغازگر//آغازوپایان: تضاد دارند//  نقطه،خط،سفروپرواز:مراعات النظیر//پرواز: رهایی // معنی بیت :تو آغازگر پرواز (رهایی) و پایان بخش سفر عشق وخطّ انبیا هستی (پایان بخش خطّ انبیا و اولیا هستی)                                                                                                     .5)//گریه ی ابرها: تشخیص دارد// ابرهایی که می گریند: منتظران ظهور امام زمان //// دربیت حسن تعلیل نیز به کار رفته است (چون شاعر دلیل ادبی امّا غیرواقعی آورده است//حسن تعلیل آن است که برای صفتی یا مطلبی که درسخن آورده اند ،علّتی ذکر کنندکه باآن مطلب مناسبت لطیف داشته باشد وبیشتراُدبا شرط کرده اندکه این علّت ادّعایی باشد نه حقیقی .                                                                  مانند: ((عجب نیست برخاک اگرگل شکفت        که چندین گل اندام درخاک خفت ))                     شاعرعلت روییدن گل ها رادرخاک خفتن گل اندامان (به کنایه زیبا رویان چون گل ) دانسته است،درحالی که رویش گل علت دیگری دارد.//   ابر هوا وباران: مراعات النظیر//هوای بارانی :چشم گریان// معنی بیت:  تو بهانه ی گریستن دل های دردمند ِ منتظران هستی/ بیا و ظهور کن تا این غم و گریه به پایان برسد.                                                                                                                                     6) //هرکجاآباد: استعاره ازعالم غیب//شهر: مجازاًدنیا //معنی بیت: تو متعلّق به سرزمینی هستی که همه جایش آباد است (هر کجا که تو باشی، آباد می شود)/ ظهور کن و بیا زیرا این جهان رو به تباهی و ویرانی نهاده است.                                                                                                     7)//آرامشی طوفانی: متناقض نما//کنار: ایهام دارد 1-کناردریا2- آغوش //کشتی عشق: اضافه ی تشبیهی//بیت به داستان حضرت نوح (ع)تلمیح دارد //کشتی،کنار،طوفان ولنگر: تناسب دارند//       معنی بیت:  عشق در کنار نام تو به مقصد می رسد و به تو منتهی می شود/ بیا و ظهور کن زیرا یاد تو آرامشی است که در دل ها شور و هیجان به پا می کند                                                                قرآن مصوّر                                                                                                                                       1)//آرایه ی ادبی: جهان به قرآن مصّور تشبیه شده است// معنی مصراع ها: جهان همانند قرآنی است که به تصویر کشیده شده است و پدیده های طبیعت که به منزله ی آیات آن هستند، در آن به جای این که بنشینند، ایستاده اند.(حرکت وجنبش آفرینش وموجودات)                                                                   2 ) //دربیت آرایه ی ادبی مراعات النظیر است// معنی مصراع ها: هر کدام از پدیده های طبیعت اعم از درخت، دریا، جنگل، خاک، ابر، خورشید، ماه و گیاه مفاهیم جهان هستند.                                              3) //تِلاوت جهان: استعاره  //چشم:تشخیص دارد// معنی مصراع ها: ای انسان با نگاه و بینشی عاشقانه و ژرف بیا تا جهان را که همانند قرآن مصوّر است، بشناسیم و آن را تلاوت کنیم.

خودآزمایی درس هفدهم ص139

1- كل ارض كربلاء و كل یوم عاشورا و كل شهر محرم « امام صادق»

2- مبارزه ی دایمی بین حق و باطل

3- تلمیح / روح و نوح جناس / روح ایهام  دارد 1- جان 2- جبرئیل / طوفان و نوح مراعات نظیر

4- پریدن پلك چشم « آمدن مهمان و وقوع یك اتفاق و رویداد »

5- مصراع دوم بیت چهارم ومصراع اول بیت هفتم درهردو بیت پایان همه چیز راامام زمان معرفی می كند.

6- مرجع هردو امام زمان است.

7- متناقض نما «پارادكس » آرامش طوفانی

8- قالب سپید 1- بی وزن است 2- قافیه ندارد 3- كوتاه و بلندی مصراع ها