درس بیست وچهارم وبیست وپنجم

درس بیست و چهارم موسی و شبان "                                                                                     مضمون درس: شرط اصلی قرب ورضای الهی داشتن قلبی پاک وبی ریاست "                                 1)//شبان: چوپان//کاو: مخفف که او//همی گفت ای خدا وای اله: یعنی خدا راصدامی زد// بیت تلمیح داردبه سرگذشت حضرت موسی (ع)// معنی بیت:  موسی (ع) چوپانی را در راه دید/ که پیوسته می گفت: «ای خداوند و ای پروردگار، 2                                                                                      2)//چارُق:نوعی کفش چرمی //معنی بیت:  تو کجایی که من چاکر و بنده ی تو شوم/ و کفش تو را بدوزم و سرت را شانه کنم.                                                                                                       3)//بمالم: مالش دهم،ماساژدهم//بروبم: جاروکنم// "ک " دردستکت وپایکت وجایکت: "ک : تحبیب است//معنی بیت:  به دستت بوسه زنم و پای تو را مالش دهم/ و چون وقت خواب فرا رسید، جای خوابت را جارو کنم.                                                                                                                          

درس بیست و چهارم موسی و شبان "                                                                                     مضمون درس: شرط اصلی قرب ورضای الهی داشتن قلبی پاک وبی ریاست "                                 1)//شبان: چوپان//کاو: مخفف که او//همی گفت ای خدا وای اله: یعنی خدا راصدامی زد// بیت تلمیح داردبه سرگذشت حضرت موسی (ع)// معنی بیت:  موسی (ع) چوپانی را در راه دید/ که پیوسته می گفت: «ای خداوند و ای پروردگار، 2                                                                                      2)//چارُق:نوعی کفش چرمی //معنی بیت:  تو کجایی که من چاکر و بنده ی تو شوم/ و کفش تو را بدوزم و سرت را شانه کنم.                                                                                                       3)//بمالم: مالش دهم،ماساژدهم//بروبم: جاروکنم// "ک " دردستکت وپایکت وجایکت: "ک : تحبیب است//معنی بیت:  به دستت بوسه زنم و پای تو را مالش دهم/ و چون وقت خواب فرا رسید، جای خوابت را جارو کنم.                                                                                                                           4)// هی هی وهی های من:اسم صوت به معنی فریاد های من //معنی بیت:ای خدا، همه ی بزهای من فدای تو باد/ و همه ی هی هی و های های من (فریادهای من) به یاد تو است».                                                             5)//نمط: روش وشیوه//ای فلان: ای فلانی//با کیستت: باچه کسی هستی// معنی بیت: آن چوپان به این شیوه سخنان بیهوده می گفت/ موسی (ع) گفت: «ای فلانی، با چه کسی سخن می گویی؟»                      6)//از اوآمدپدید:خلق کرده است// چرخ: استعاره ازآسمان//معنی بیت: چوپان گفت: «با آن کسی سخن می گویم که ما را آفرید/ و این زمین و آسمان را خلق کرده است»                                                  7)//خیره سر:نادان،گستاخ// های: اسم صوت//معنی بیت:  موسی (ع) گفت: «های، ابله و گستاخ شده ای/ و نه تنها مؤمن نشده ای بلکه کافر گشته ای.                                                                                                                    8) //ژاژ: نوعی خارچه که شتر آن را هرچه می جود نرم نمی شود//فُشار: سخن بیهوده// پنبه دردهان فِشاردن: یعنی سکوت کردن//فُشار و فِشار: جناس ناقص حرکتی //  معنی بیت: این چه سخنان بیهوده و کفرآمیزی است که می گویی؟/ پنبه ای در دهان خود بگذار و خاموش باش.                                                                                                                                             9)//چارق: کفش چرمی// پاتابه: پاپیچ ،نواری که به ساق پا پیچند// آفتاب: استعاره ازخداوند//مر: حرفی درمفهوم تأکید که کاربردکهن دارد وامروزه دردستورزبان فارسی ازآن استفاده نمی شود// معنی بیت:  چارق (کفش چرمی) و پاپیچ لایق توست/ این چیزها شایسته ی خداوند نیست.                         0 1) // حلق رابستن: کنایه ازحرف نزدن// آتش: استعاره ازخشم وغضب الهی// حلق: مجاز ازدهان//حلق وخلق: جناس ناقص اختلافی// معنی بیت: اگر دهانت را از گفتن این سخنان بیهوده نبندی/ آتش قهر الهی فرو می آید و همه را می سوزاند».                                                                                                                                         11) // دهانم دوختی: کنایه ازاین که مراساکت کردی// دوختی وسوختی: جناس ناقص اختلافی// معنی بیت: چوپان گفت: «ای موسی، دهانم را دوختی و مرا خاموش کردی/ و به سبب پشیمانی از سخنانم، جانم را سوزاندی و مرا رنجاندی».                                                                                             12)// تفت: گرمی،حرارت// آهی کردتفت: آهسوزناکی کشید// سرنهاداندربیابان: به طرف بیابان رفت// معنی بیت:  لباس خود را پاره کرد و آهی گرم و سوزان کشید/ و سر در بیابان نهاد و رفت.                                                                                                                                            13) // وحی،موسی وخدا: تناسب// جداوخدا: جناس دارند// معنی بیت: از خداوند به موسی (ع) وحی آمد/ که بنده ی ما را از ما جدا کردی.                                                                                            14)// وصل کردن: نزدیک کردن// وصل وفصل: جناس ناقص اختلافی وتضّاد دارند// معنی بیت:  تو برای نزدیک کردن و وصل نمودن بندگان به خدا مبعوث شدی/ نه برای جدا کردن آنان از خداوند.                                                                                                                              15)// سیرت: خلق وخوی//اصطلاحی داده ام: شیوه ای آموخته ام//بیت تلمیح دارد به سوره ی اِسراءآیه ی  84"قُل کُلَّ یَعمَل عَلی شاکِلَتِه " یعنی : «بگوهرکس به طریقه ی خویش عملی انجام دهد»// معنی بیت:  من در وجود هر کسی خوی و عادتی قرار داده ام/ و به هر کسی شیوه ای آموخته ام تا با آن منظور و مقصود خود را بیان کند.

16) // مدح: ستایش// ذمّ: سرزنش// شهد: شیرینی//سم: زهر// شهدوسم: تضاد// مدح وذم: تضاد// معنی بیت: سخنان ِ به ظاهر کفرآمیز چوپان از زبان وی مدح و شیرین و از زبان تو (موسی) نکوهش و سمّ است.

17) // بری:به دور// گران جانی:سستی درعبادت// چالاکی: میل ورغبت به عبادت// معنی بیت: ذات ما (خداوند) از پاکی و ناپاکی و سستی در عبادت و رغبت به آن(عبادت) بی نیاز است.

18)// خلق: آفریدن// جود: بخشش وکرم// سود:منفعت// معنی بیت:  من بندگان را نیافریدم تا سود و بهره ای ببرم/ بلکه خواستم به آنان بخشش و کرم کنم.

19)//اولی تر: شایسته تر// خطا: اشتباه// صواب: کاردرست // کل بیت اسلوب معادله دارد// معنی بیت:  همان گونه که شهید ِ به خون تپیده به غسل نیاز ندارد/ خطای چوپان ِ صافی ضمیر (سخنان ِ به ظاهر کفرآمیز او) نیز از صدها عمل ِ نیک پسندیده تر است.

20) //مذهب عشق: آیین عشق// عشق وعاشق: اشتقاق وجناس ناقص افزایشی// معنی بیت: مذهب و آیین عشق از همه ی دین ها جداست/ و مذهب و آیین عاشقان، خداوند است.

21)//لعل:سنگ سرخ قیمتی//لعل ومهر:تناسب//دریای غم: تشبیه//معنی بیت:  لعل به ذات خود ارزشمند است و مهم نیست که نقش مُهر داشته یا نداشته باشد/ عشق نیز به ذاتِ خود با غم و اندوه همراه است و به همین دلیل، حتّی از دریای غم هم هراسی ندارد.

22)//سخن هاریختند: سخنانی بردل موسی (ع) واردشد// دیدن وگفتن: شنیدن کلام وحی همراه با شهودو یقین// معنی بیت:  بر دل موسی (ع) سخنان الهی وارد شد/ و بر بینش او افزوده گشت به گونه ای که شنیدن کلام وحی برای او با نوعی شهود همراه شد.

23) //عتاب: سرزنش//درپی چوپان دوید: به دنبال وجستجوی چوپان رفت//معنی بیت: وقتی موسی (ع) این سرزنش را از خداوند شنید/ در بیابان به دنبال چوپان دوید تا او را بیابد.

24)// دستوری: اجازه ای // معنی بیت:  سرانجام موسی چوپان را یافت و او را دید/ و به وی گفت: مژده بده که از خداوند برای تو اجازه ای رسید.                                                                                                     25)//آداب وترتیب: شیوه ،آیین // معنی بیت:  به دنبال هیچ آداب و رسوم و نظم و ترتیبی نباش/ بلکه هر سخنی که دلت می خواهد با خداوند بگو.

 خودآزمایی درس بیست و چهارم ص 189

1- بیت پانزدهم ((هرکسی راسیرتی بنهاده ام           هرکسی رااصطلاحی داده ام ))                                                                                                                        2- بیت پانزدهم        "        "      "    "                  "     "   "       "         "

3- پیام آوران الهی بایدبندگان را به خدا نزدیک نمایند نه آن ها رااز خدا جداسازند.                                                                                                                                                 4- كرم و بخشش كردن بر بندگان                                                                                                                    5- به حضرت موسی هم وحی رسید و هم حقایق عالم را دید ( به بینش و یقین بالایی دست یافت)                              6- بیت آخر . هیچ آدابی و ترتیبی مجوی             هرچه می خواهددل تنگت بگوی

درس بیست و پنج                                                                                                                             شبنم عشق                                                                                                                                   مضمون  درس:  « آغاز خلقت انسان »                                                                                               1   ) //محبّت: عشق//معرفت: شناخت//به کمال دارد: درحدّکمال داشته باشد//بارامانت: تلمیح داردبه آیه ی امانت سوره ی احزاب آیه ی 72 « اِنّا عََرَضنَاالاَمانةَ عَلَی السّمواتِ وَالارضِ وَالجِبالِ فَابَینَ ان یَحمِلَنَها وَاشفَقنَ مِنها وَحَمَلَهاالانسانُ اِنَّهُ کانَ ظلوماً جَهولاً » ومنظورازامانت (ولایت حضرت علی (ع)،معرفت یا عشق می باشد) معنی عبارت: مجموعه ای از هر دو عالم روحانی و جسمانی لازم بود که هم عشق و بندگی و هم علم و شناخت را در حدّ کمال داشته باشد تا بار امانت (ولایت حضرت علی، معرفت یا عشق) را مردانه و عاشقانه بر دوش جان خود حمل کند.                                                                            2) //اصناف موجودات: انواع موجودات// وسایط: واسطه،وسیله//برکارکرد: استفاده کرد// « اِنّی خالِقٌ بَشَراً مِن طینٍ »سوره ی ص آیه ی 71 آرایه ی تضمین // گنج معرفت: استعاره ازدل// خانه ی آب وگِل آدم: استعاره ازجسم خاکی آدم (ع) تعبیه خواهم کرد : قرارخواهم داد// معنی عبارت: خداوند متعال وقتی انواع موجودات را می آفرید، از دنیا و آخرت و بهشت و دوزخ، در ساختن ِ هر چیز از واسطه و وسیله ای استفاده کرد. وقتی کار به آفرینش آدم رسید، گفت: «من بشری از گِل می آفرینم» من قالب و جسم آدم را خود بدون هیچ واسطه ای می سازم؛ زیرا گنج معرفت و شناخت را در آن قرار خواهم داد.                                                                            3)//عزّت: ارجمندی ،بزرگی// ذوالجلال: باعظمت وشکوه//قُرب: نزدیکی// تاب آن نیارم: نمی توانم آن راتحمّل کنم// معنی عبارت:  پس خداوند به جبرئیل دستور داد که برو، از روی زمین یک مشت خاک بردار و بیاور. جبرئیل - علیه السّلام- رفت؛ خواست که یک مشت خاک از روی زمین بردارد. خاک به او سوگند داد: سوگند به عزّت و عظمت و بزرگواری خداوند که مرا نبر زیرا من طاقت نزدیکی به خداوند را ندارم و نمی توانم آن را تحمّل کنم.                                                                                                                                                                4) // خاک تن درنمی دهد: خاک قبول نمی کند// جبراییل: فرشته ی وحی// میکاییل: ازفرشتگان الهی وموکّل روزی// اسرافیل: نام فرشته ای موکّل برباد،فرشته ای که درروز رستاخیز درصوریعنی شیپورخودمی دمدومردگان زنده می شوند//  عزراییل:ملک الموت ، نام فرشته ای که جان مردم رامی گیرد، فابض ارواح//طوع: اطاعت،فرمانبرداری// رغبت: میل//اکراه: اجبار// به قهر: به زور// قبضه: یک مشت// جمله ی زمین: کل روی زمین// معنی عبارت:  جبرئیل وقتی ذکر سوگند را شنید به درگاه حق بازگشت و گفت: خداوندا، تو داناتری و می دانی که چه روی داده است، خاک راضی نمی شود و قبول نمی کند که بیاید. خداوند به میکائیل دستور داد: تو برو. میکائیل رفت؛ و خاک او را نیز همان گونه سوگند داد. خداوند به اسرافیل دستور داد: تو برو. اسرافیل رفت؛ و خاک او را نیز همان گونه سوگنـد داد؛ اسرافیل بازگشت. خداونـد متعال بـه عزرائیل دستور داد: تو برو؛ اگر خاک با میل واراده ی خود نمی آید، او را به زور و اجبار بگیـر و بیاور. عزرائیل آمد و با خشم یک مشت خاک از روی همه ی زمین برگرفت.                                                                                                                  5)//جملگی: همگی//ملایکه: جمع ملک،فرشتگان// انگشت تعجب دردندان تحیّر بماند: متعجّب وحیران شدند// الطاف الوهیّت: لطف الهی//حکمت ربوبیّت: حکمت خداوندی//سرّ: باطن،قلب// «انّی اعلمُ مالاتَعلَمون »: من چیزی می دانم که شما نمی دانید. آرایه ی تضمین//ازل: زمان بی آغاز: ابد: زمان بی پایان،وجاوید// ازل وابد: تضاد//معنی عبارت:  همه ی فرشتگان در آن حالت، متحیّر و متعجّب شدند. لطف الهی و حکمت خداوندی به باطن و قلب فرشتگان می گفت: «من چیزی می دانم که شما نمی دانید.» شما نمی دانید که ما با این یک مشت خاک، از ازل تا ابد چه کارهایی داریم؟(هدف ما راازآفرینش  انسان نمی دانید.) شما معذورید زیرا با عشق سر و کار نداشته اید.                                                            6)//دست کاری قدرت بنمایم: ازروی قدرت تصرف ودستکاری کنم //بوقلمون: رنگا رنگ ،(بوقلمون پارچه ای است که دربرابرنورآفتاب هرلحظه به رنگی درمی آید.)//آینه: استعاره ازآفرینش// معنی عبارت:  چند روز اندک صبر کنید تا من بر این یک مشت خاک از روی قدرت، تصرّف و دستکاری کنـم، تا شما جلـوه های گوناگـون و نقش های رنگارنگ در آینـه ی آفرینش انسان ببینیـد. نخستین نقشـی که در این آینه می بینید آن است که همه باید او را سجده کنید                                                          7 )//ابرکرم: ابرکرم وبخشش// خاک راگِل کرد: خاک رابه گِل تبدیل کرد//ابرکرم: تشبیه کرم به ابر// باران وبارید: اشتقاق// معنی عبارت:  پس خداوند از ابر کرم و بخشش خود، باران عشق و محبّت بر خاک آدم بارانید و خاک را تبدیل به گِل کرد و با دست قدرت خویش، در آن گِل دلی از گِل آفرید                                          بیت://خاک آدم گِل شد: خاک آدم سرشته شد// شبنم عشق: اضافه ی تشبیهی//معنی بیت:  خاک آدم با عشق سرشته شد/ و با خلقت آدم فتنه و شور فراوانی در جهان به وجود آمد.             بیت: //نشتر: نیشتر ،چاقوی فلزّی نوک تیز// یک قطره: یک قطره خون//سرنشترعشق: عشق به سر نشتر تشبیه شده است// عشق،روح ودل: تناسب// معنی بیت:  عشق را همچون نیشتری بر رگ روح آدم زدند و آن را شکافتند (آمیختگی عشق با روح انسان)/ در نتیجه، یک قطره خون از آن فروچکید و آن قطره خون را دل نامیدند.((دل چکیده وعصاره ی روح است ازشدّت ضربه ی عشق))                                                                                                                                              8)// مَلَأی اعلی:عالم بالا//کرّوبی: فرشتگان مقرب//حضرت جلّت: خداوند بزرگ// همه ی موجودات عالم بالا، فرشتگان مقرّب و روحانی، در آن حالت با شگفتی می نگریستند که خداوند بزرگ با خداوندی خویش، در آب و گِل آدم چهل شبانه روز دستکاری و تصرّف می کرد                                      9)//تخمیر: سرشتن// «خَلَقَ الاِنسانَ مِن صَلصالٍ کاالفَخَّارِ »: انسان راازگل خشک همچون سفال آفرید. //صلصال:گِل خشک// کاالفخّار: مانند سفال// تضمین آیه ای ازقرآن مجید/// حکمت: حکمت آن را//معنی عبارت:   خداوند به سرشتن گِل آدم پرداخته که «انسان را از گل خشکِ همچون سفال آفرید» و در هر ذرّه از آن گِل، دلی قـرار می داد و آن را بـا نظـر عنایـت و توجّـه خویـش پرورش می داد و حکمـت آن را با فرشتـگان می گفت: شما به وجود جسمانی آدم که از گِل آفریده شده، نگاه نکنید؛ بلکه به دلی که در این گِل قرار دارد، نگاه کنید.هم چنین جسم آدم چهل هزار سال میان مکّه و طایف افتاده بود.                                                                                                                                                        10)// خازنان: خزانه داران،نگهبانان ومنظورفرشتگان هستند//به خداوندی خویش کرده بود: خودآن رابه عهده گرفته بود// حضرت ما: درگاه ما//تعبیه کرده بود: قرارداده بود//مُلک وملکوت: جهان مادی وجهان معنویت یا ظاهروباطن جهان //به آفتاب نظرپرورده بود: با توجه وعنایت الهی پرورش یافته بود// //استحقاق: شایستگی// خزانگی : نگهبانی//احدیّت: خداوندی//آفتاب نظر: اضافه ی تشبیهی// گوهر: استعاره ازعشق// ملک وملکوت : اشتقاق//   وقتی که کار دل به این کمال رسید، گوهری در خزانه ی غیب وجود داشت که خداوند آن را از فرشتگان پنهان داشته و خزانه داری آن را خود به عهده گرفته بود. فرمود که هیچ خزانه ای جز درگاه ما یا دل آدم، شایسته ی آن گوهر نیست؛ آن گوهر چه بود؟ گوهر عشق و محبت بود که آن را در صدفِ امانتِ شناخت قرار داده و بـر مُلک و ملکوت (ظاهـر و باطـن جهان) عرضـه کـرده بودند اما هیچ کس شایستگـی نگهبانـی و خزانه داری آن گوهر را نیافت. دل آدم شایسته ی نگهبانی آن بود زیرا با توجه و عنایت الهی پرورده شده بود و برای خزانه داری آن جان آدم شایسته بود زیرا چندین هزار سال از پرتو نور خداوندی پرورش یافته بود                                    11) //تفرّس: دریافت چیزی به فراست وزیرکی// پرتلبیس: پرحیله،پنهان کننده ی حقیقت//طواف می کرد: دورمی زد//اعورانه: مثل آدم یک چشم منظور به یک بُعد انسان توجه کردن//معنی عبارت: هر چند که فرشتگان هوش و فراست خود را برای درک و شناخت آدم به کار می انداختند، نمی دانستند کـه ایـن چـه مجمـوعـه ای است تـا ایـن کـه شیطـان پرحیـله یـک بار به دور ِ آدم می گـردیـد و با آن یک چشـم، اعورانه (مثل آدم یک چشم) به او نگاه می کرد (نویسنده، شیطان را یک چشم می داند چون او انسان را تنها از بعد جسمانی می نگریست).                                                                                         12)//قالب آدم: جسم آدم// اثری بازدانست که چیست: فهمید که چیست//کوشک: قصر//تشبیه دل به کوشک وتشبیه سینه به میدان وتشبیه میدان سینه به سرای پادشاهان/// آفت: آسیب// از این موضع تواند بود: از این جایگاه،یعنی دل // صد هزاراندیشه: با هزاران طرح ونقشه اغراق دارد//  باردادن: اجازه دادن// مردود: رانده شده// معنی عبارت:   پس وقتی شیطان گردِ همه ی جسم آدم گشت، هر چیزی را که از آن اثری دید، فهمید که چیست اما وقتی به دل رسید، دل را همانند قصری یافت که در پیش آن، سینه همچون میدانی قرار داشت همانند خانه ی پادشاهان. شیطان هر چند تلاش کرد که راهی بیابد تا درون دل وارد شود، هیچ راهی نیافت. با خود گفت: هر چه دیدم آسان بود؛ کار ِ مشکل این جاست. اگر زمانی به ما از این قالب و جسم آسیبی برسد، از این جایگاه (دل) خواهد رسید و اگر خداوند متعال با این جسم سر و کاری داشته باشد یا بخواهد چیزی در آن قرار دهد، در این جایگاه (دل) قرار خواهد داد. با اندیشه های فراوان و ناامید از دل بازگشت. چون به شیطان اجازه ی ورود به دل آدم ندادند و دست رد به روی او نهادند، نزد همه ی جهانیان مردود شد.

13)//چندین گاه: مدتی//به خداوندی خویش: باقدرت خود  // دفین کردی : مدفون وپنهان کردی//  باری: به هرحال،خلاصه// مارابرهیچ اطلاعی ندادی: به ما هیچ آگاهی ندادی//  معنی عبارت: فرشتگـان بـه خداونـد گفتنـد: چندین زمان است کـه در این یک مشت خـاک با قدرت و خداونـدی خود دست کاری و تصرف می کنی و جهان دیگری از این یک مشت خاک آفریدی و در آن خزانه های بسیار مدفـون و پنهان کردی و به ما هیچ آگاهی ندادی و هیچ کس از ما را محرم این ماجرا نساختی؛ به هر حال به ما بگو این چه خواهد بود.                                                                                                                    41)// عزّت: در این جا خداوندعزیز// «اِنّی جاعلٌ فی الارضِ خلیفةً » تضمین آیه ی قرآن//  تختگاه: محل نشستن او// جمله اورا سجود کنید: تلمیح داردبه آیه ی 11 سوره ی اعراف معنی عبارت:   خطاب خداوند ارجمند رسید که «من در زمین جانشینی قرار می دهم» من در زمین، برای حضرت خداوندی جانشینی می آفرینم اما هنوز آن را کامل نکرده ام. این چه شما می بینید، در واقع خانه و منزلگاه و محل نشستن او (جسم و قالب او) است. وقتی او را بر تخت جانشینی بنشانم، همه به او سجده کنید.

 خودآزمایی درس بیست و پنجم ص 193 

1- دل عصاره ی روح آمیخته با عشق است . یا(((( دل چکیده وعصاره ی روح است ازشدّت ضربه ی عشق ))))                                                                                      

2-بار نیافتن در دل انسان                                                                                                               3- دوش دیدم كه ملائك در میخانه زدند    گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند...