ادامه ی درس اول ودرس دوم

ادامه :

كم ز دل شانه نیست طره باد صبا              طره چو گردید جمع‚ زلف پریشان خوش است.

ظهوری بمعنی اول گفته :

نگردد شب سفید از شرمساری              ز مشكین طره ها روزم سیاه است.

كم ز دل شانه نیست طره باد صبا              طره چو گردید جمع‚ زلف پریشان خوش است.

ظهوری بمعنی اول گفته :

نگردد شب سفید از شرمساری              ز مشكین طره ها روزم سیاه است.

  ||  نگار جامه. (منتهی الارب). ریشه در جامه. ||  طرّه : كنگره ای كه بر سر دیوار ازآجر یا كاشی سازند. كنگره های سر بنا. || سقفی كه از چوب و خشت بردروازه ها سازند و آن را بارانگیر و به هند چهجا نامند. در آنندراج ذیل عنوان طره ایوان و طره دالان آورده: چیزی از سنگ یا چوب كه بر سر و روی عمارتها سازند برای محافظت باران و آن را به تازی منطقه گویند و در فارسی باران گریز ودر عرف هند جهجه خوانند و بدین معنی تنها طرة نیز گذشت. تاثیرگوید:ا

چشم او با طاق ابرو لیلی ایوان او                    طره ایوان لیلی جرگه مژگان او.                                                                                             

خودآزمایی درس اول                                                                                                   1-كوتاهی در سپاس گزاری و عبادت                                                                                                                                                              2-الف) رحمت ( باران رحمت بی حسابش ) ب) عیب پوشی ( پرده ی ناموس بندگان )پ) روزی رسانی ( وظیفه ی روزی به)      ت) بخشایندگی و آمرزش (هر گه كه یكی از بندگان)- ابر و بادو مه خورشید        /       همه از بهر تو...                                              4- ضمیر «ش» در جمله ی «بازش بخواند» و « بار دیگرش به تضرع و زاری بخواند » و ضمیر «م» در جمله ی « بوی گلم چنان مست كرد.»                                                                           5  - الف) مه طاسك.( مه مانند طاسك) ب) شب طره ی پرچم( شب مانند طره ی  6- نثر مسجع و فنی زیرا در ان انواع سجع ها ، تشبیهات ، استعاره ها و به صورت طبیعی و با رعایت اعتدال به كار رفته است.                                                                                     -    ---7غزل هایی است هم وزن  با قافیه های متفاوت كه با بیت مصرع غیر تكراری ، به هم می پیوندد.                 

درس دوم

 رزم رستم و اسفندیا

1 -هنگامی که روز شد، رستم گَبر را بر تن کرد/ و علاوه بر گبر، ببر ِ بیان (زره ی مخصوص) را نیز برای حفظ تن پوشید./گبر:لباس جنگی/ /ببر:ببربیان،زره مخصوص/ /گبروببر:جناس ناقص/ //رستم :پهلوان پرافتخار ایرانی وفرزند زال ورودابه که تمام عمراو باافتخار وپهلوانی سپری شده ودرشرایط سخت ؛سرزمین ایران وشاهان وشاه زادگان  رانجات داده ومانند اسفندیارازهفت خان (1-کشتن شیردرّنده بوسیله ی رخش 2-تشنگی شدید وراه یافتن به آب به کمک میش 3-کشتن اژدها با کمک رخش 4- کشتن زن جادو  5- گرفتارشدن بدست اولادغندی 6- جنگ با ارژنگ دیو 7- جنگ بادیوسپید وکشتن آن ) گذشته ومایه ی مباهات بسیاری شده است مانند: نجات کاووس درمقابل هجوم تورانیان ،نجات بیژن ازچاه ،گرفتن انتقام سیاوش ازتورانیان وجنگ با اسفندیار؛ وسرانجام به دسیسه ی برادرش شغاد کشته می شود///مصراع دوم جمله ی چهارجزیی است :                                                                                                                    «رستم (نهاد)+ببر را(مفعول) +نگهبان تن (مسند)+ کرد(فعل )/

2) کمندی بر ترک بند زین خویش بست/ و بر اسب قوی هیکل و تنومند خود نشست./فتراک: ترک بند،تسمه ودوالی که ازپیش وپس زین اسب آویزند/ باره:اسب/ کمند:ریسمان وطنابی بلند برای به دام انداختن دشمن / باره ی پیل پیکر:استعاره ازاسب نیرومند وقوی/

3) رستم به کنار رود هیرمند آمد/ در حالی که دلش پر از آه و تأسّف بود و لبی پر از پند داشت.             / لب هیرمند: کناره ی رود هیرمند/ /دل پرازباد:کنایه ازغمگین وناراحت/ / لب پرزپند: کنایه ازنصیحت گو/لب ولب جناس تام/  

4) او از لب رود هیرمند گذشت و به بلندی (تپّه) روی نهاد/ در حالی که از کار جهان شگفت زده بود./ همی ماند:ماضی استمراری ساخت کهن /

5) فریاد برآورد که ای اسفندیار خجسته،/ هم نبرد تو آمد، آماده ی جنگ باش./اسفندیار: پسرگشتاسب پادشاه ایرانی وپهلوان جوان ورویین تن که نظرکرده ی زرتشت بوده است وسرانجام به دست رستم کشته شد/ فرّخ:خجسته،مبارک/ هماورد:همرزم ،حریف /برآرای کار: کنایه ازآماده ی جنگ شو/

6) وقتی اسفندیار این سخن را از آن شیر جنگاور پیر (رستم) شنید،/پرخاش جوی:جنگ جوی/ شیرپرخاش جوی:استعاره ازرستم/

7) خند ید و گفت: از وقتی که از خواب برخاسته ام، آماده هستم./آراستم:کنایه ازآماده ی جنگ شدم/

8) اسفندیار دستور داد تا جوشن و کلاه خود و تیردان و نیزه ی او را،/جوشن :زره/ خُود:کلاه جنگی/ ترکش:تیردان/

9) پیش او بردند و او اندام روشن خود را با آن پوشاند/ و کلاه پادشاهی را بر سر نهاد./روشن برش:بدن روشنش/ کلاه کی ای:کلاه پادشاهی/ بروسر:جناس ناقصاختلافی درحرف اول وآن نوعی جناس است که اختلاف ارکان جناس درحرف اول یا وسط ویا آخراست. مانند:                                یکی رابه سر برنهد تاج بخت              یکی رابه خاک آندرآرد زتخت گفت:برظاهرش عیب نمی بینم ودرباطنش غیب نمی دانم /  /جوشن،خود،ترکش ونیزه: مراعات النظیر/

10) اسفندیار دستور داد تا اسب سیاه او را زین کردند و به نزد او بردند./بفرمود:دستورداد/ شاه:منظوراسفندیاراست/

11) وقتی اسفندیار جوشن خود را پوشید/ به سبب نیرو و شادی فراوانی که در او بود،

12) ته نیزه را بر زمین زد/ و به وسیله ی نیزه پرید و بر پشت اسب نشست. /زخاک سیاه ،اندرآمدبه زین: یعنی ازروی زمین برپشت زین اسب سوارشد. /

13) همانند پلنگی که برای شکار گورخر بر پشت آن می نشیند/ و گور خر را آشفته و مضطرب         می کند./گوروشور:جناس ناقص / ازگورشوربرانگیختن: گورخر رابه تحرّک واداشتن یا به تاخت وتاز وادار کردن/ به سان: به مانند ، تشبیه رستم به پلنگ/

14) هر دو پهلوان این چنین به جنگ رفتند/ انگار در جهان هیچ مجلس شادی و بزمی وجود ندارد. /رزم:جنگ / بزم:عیش ونوش وخوش گذرانی/  گفتی:گویا/ رزم وبزم جناس ناقص اختلافی/

15) وقتی که رستم و اسفندیار، آن دو پهلوان شجاع و سرافراز، به هم نزدیک شدند،/ پیروجوان:تضاد دارند/ دوشیرسرفراز:استعاره ازرستم واسفندیار /

16) از اسب هر دو پهلوان فریاد بلندی برخاست/ به گونه ای که انگار دشت نبرد از هم شکافته شد./تو گفتی بدرّید دشت نبرد: اغراق دارد/

17) رستم با آواز بلند به اسفندیار چنین گفت/ که: ای شاه خوشدل و باسعادت،

18) اگر جنگ و خونریزی و دست زدن به چنین کاری سخت ( جنگ و کشتار) را می خواهی،   ////خون ریختن: مجاز ازکشت وکشتار/

19) بگو تا فرمان دهم سواران زابلی  با خنجر کابلی در دست، بیایند. / زابلی وکابلی وسخت وبخت:جناس ناقص اختلافی/

20) آن ها را در این رزمگاه به جنگ می گماریم/ و خود در این جا مدّتی درنگ می کنیم./ رزمگه:اسم مشتق  به معنی میدان نبرد/  به جنگ آوریم:مجبوربه جنگ کنیم / ایدر:اینجا،اکنون/ درنگ:استراحت/ ضمیر«شان» در رزمگه شان نقش مفعولی دارد./

21) تا مطابق میل تو خون ریخته شود/ و تو تلاش و جنگ آن ها را ببینی.کام:آرزو/ خون ریختن: جنگ کردن/ تکاپو:اسم مشتق –مرکب به معنی جنگ ونبرد/

22) اسفندیار به رستم این گونه پاسخ داد/ که چرا این قدر چنین سخنان ناشایستی را بر زبان می آوری؟نابه کار:بیهوده/ تکرارواج «چ » واج آرایی/ ضمیر«ش » درچنین پاسخ آوردش نقش متممی دارد/

23) من به جنگ زابلستان یا جنگ ایران و کابلستان نیازی ندارم./ گر: یا/ زابلستان، ایران وکابلستان: مراعات النظیر/

24) آیین من هرگز این چنین مباد/ و این کار در دین من سزاوار و شایسته نیست /مبادا: نمی باشد «ا » درمباد الف دعا است/

25) که ایرانیان را به کشتن دهم/ و خود در جهان تاج پادشاهی بر سر بگذارم.تاج برسرنهادن: کنایه ازحکومت کردن/ دهم ونهم : جناس ناقص اختلافی/

26) تو اگر به یار و کمکی نیاز داری، بیاور/ امّا من هیچ نیازی به یار ندارم./ یاروبیار: جناس ناقص افزایشی/ یاروکار: جناس ناقص اختلافی/ «را » درمصراع دوم فکّ اضافه است/ ومن درمرا نقش مضاف الهی دارد – هرگز یاربه کار من نمی آید.- /

27) دو جنگجو (رستم و اسفندیار) پیمان بستند/ که کسی در جنگ به آنان کمک نکند.   /فریادرس:کنایه ازیارویاور/ کس ورس: جناس ناقص اختلافی/  

28) نخست با نیزه به نبرد پرداختند/ و با آن، جوشن یکدیگر را پاره و بدن همدیگر را خون آلود کردند./برآویختند: جنگ کردند/ همی فروریختند: فعل ماضی استمراری ساخت کهن /

29) به سبب نیروی اسبان که به چپ و راست می رفتند و نیز به سبب ضربه ی دو پهلوان/ شمشیرهای سنگین شکست./زخم: ضربه ی شمشیر/ گران: سنگین/ سرا: پهلوانان، بزرگان سپاه/

30) همانند شیران جنگی برآشفتند/ و بدن یکدیگر را خشمگینانه کوبیدند.شیران جنگی: استعاره ازرستم واسفندیار «ترکیب وصفی »/

31) هم چنین دسته ی گرزهای سنگین شکست/ و دست پهلوانان خسته و ناتوان شد.کار: دراینجا جنگ/ فروماند:خسته وناتوان شد/ ازکارفروماندن:خسته شدن ودست ازجنگ برکشیدن / دست ودسته:جناس ناقص افزایشی/

32) پس از آن کمربند یکدیگر را گرفتند/ و دو اسب تندروی پهلوانان نیز سرها را به پایین خم کرده بودند./دوال کمر:تسمه،کمربند/ تگاور:تیزپای وجنگی/

33) دو پهلوان بر یکدیگر زور وارد می کردند/ امّا هیچ یک از پهلوانان از جای خود حرکت نکرد (هیچ یک بر دیگری فائق نیامد)./ازپشت زین جنبیدن:کنایه ازشکست خوردن/ شیر:استعاره ازپهلوان/

34) دو پهلوان از میدان جنگ دور شدند/ در حالی که هم خود و هم اسبانشان خسته و درمانده شده بودند./آوردگاه: میدان جنگ /تباه:خسته وهلاک/ غم :خسته/

35) دهانشان کف آلود و پر از خون و خاک/ و تمام لباس های جنگی آن ها پاره پاره شده بود.گبر:خفتان،لباس جنگی/ برگستوان: پوششی که برروی زین اسب اندازند/

36) مگر تو ای مرد سیستانی، کمان و نیرو و قدرت مرا فراموش کردی؟/سگزی:سیستانی،اهل سیستان «نام قدیم سیستان –سگستان- بوده است واهل سیستان را-سگزی- می نامیدند./ پرخاشخر: جنگ جو/ مگر: شاید/ برِ : نیرو ،قدرت/

37) تو به سبب نیرنگ زال این چنین سالم هستی/ وگرنه در حال مرگ بودی./زال: پدررستم که بارودابه دخترشاه کابل ازدواج کردورستم جهان پهلوان ازوجود آن ها حاصل شد که درداستان جنگ رستم واسفندیار به عنوان مشاور رستم عمل می کند وسبب پیروزی رستم می شود وچون ازبدو تولد سفید موی بوده اورا زال نامیده اند./ درست:سالم/ پای گورجستن: کنایه ازمردن/

38) امروز بدن تو را چنان می کوبم/ که از این پس پدرت، زال، تو را زنده نبیند./یال: موی گردن اسب واستر ودراینجا مجازاً بدن/ یال وزال:جناس ناقص اختلافی/ /ضمیرمتصل «ت » دربکوبمت نقش مضاف الهی دارد وبه اصطلاح رقص ضمیرصورت گرفته است/

39) از خداوند پاک که جهان در دست قدرت اوست، بترس/ و عقل و احساس خود را تباه مکن (بر خلافِ عقل و احساس خود عمل مکن).خردودل رادرگودال (مغاک)کردن: کنایه ازبرخلاف عقل واحساس عمل کردن/

40) من امروز برای جنگیدن نیامدم/ بلکه برای حفظ آبرو و عذرخواهی آمده ام./نز :مخفّف نه از/ پوزش:عذرخواهی/ نام وننگ:آبرو،حیثیت/ بهر جنگ: برای جنگ/ جنگ وننگ: جناس ناقص اختلافی/

41) تو با من ستمکارانـه رفتار می کنی و می جنگـی/ و دو چشـم عقـل خـود را می بنـدی و عاقلانـه رفتار نمی کنی. /چشم خردراپوشیدن: کنایه ازعاقلانه فکرنکردن وحقایق راندیدن/ / چشم خرد:استعا ره ی مکنیه وتشخیص /

42) زه کمان را بست و کمان را آماده کرد و آن تیر گز/ که پیکان آن را در زهر پرورده بود،/ گز: نوعی درخت باچوب های سخت که از آن تیرمی ساخته اند /رز: زهر، سمّ کشنده/ کمان رابه زه کردن: کنایه از کمان راآماده کردن/ پیکان ن:نوک تیر/

43) آن تیر گز را در کمان نهاد/ و سر خویش را به سوی آسمان کرد./همی راند: فعل ماضی استمراری ساخت کهن /تیردرکمان راندن: کنایه ازگذاشتن تیردرکمان/

44) گفت که ای خداوند پاک و آفریننده ی خورشید/ و ای افزاینده ی دانش و نیرو و فروغ ایزدی،/دادار: آفریننده/ هور:خورشید/ فرّ: شکوه وجلال/

45) تو جان پاک و توان و روان مرا می بینی/این:صفتاشارهپاکجان:جان پاک/ ترکیب وصفی مقلوب چون جای صفت وموصوف عوض شده است/ همی بینی:فعل مضارع اخباری ساخت کهن/

46) که چقدر می کوشم تا شاید اسفندیار/ از جنگ صرف نظر کند./ بپیچم:تلاش وکوشش می کنم/ کارزار:جنگ/سربپیچاند:صرف نظرکند/ مگر:شاید/ بپیچم: فعل مضارع اخباری است گاهی درگذشته به جای« می » تکواژ «ب » می آمد/

47) تو می دانی که او با ستمکاری و بی عدالتی می جنگد/ و دم از جنگ و دلاوری می زند./ مدی مردانگی،زوروقدرت/ مردی فروشد:کنایه ازبه زوروقدرت خود می نازد/ دانی :می دانی فعل مضارع اخباری/ کوشدهمی: می کوشد، فعل مضارع اخباری/

48) مرا به مجازات این گناه بازخواست نکن/ تو آفریننده ی ماه و تیر هستی./بادافرَه:مجازات،مکافات // ماه وتیر: تناسب دارند/

49) رستم زود تیر گز را در کمان نهاد/ بدانگونه که سیمرغ دستور داده بود//.تهمتن: منظوررستم پهلوان//

50) تیر را بر چشم اسفندیار زد/ و جهان در پیش چشمان اسفندیار تیره و تار شد (اسفندیار نابینا شد).سیه شد جهان پیش آن نامدار: یعنی اسفندیار نابینا شد/                                                     51 ) قامت بلند اسفندیار خمیده شد/ و با فرا رسیدن مرگ، دانش و شکوه از او دور گشت./بالا:قامت/ سروسهی: سروبلند، استعاره ازاسفندیار / خم آوردبالای سروسهی :کنایه ازبه زمین افتادن/     ازاودورشد دانش وفرّهی :کنایه ازمردن/

اغراق :ادّعای صفتی درکسی یا چیزی به گونه ای که خارج ازعرف عادت ومحال وغیر معمول باشد. ومناسب ترین وسیله برای آفریدن حماسه است.مانند:                                                               شودکوه آهن چو دریای آب                                                                     اگربشنود نام افراسیاب                                                               خروش آمد از باره ی هر دومرد                                                             توگفتی بدرّید دشت نبرد

ده روزازمحرّم می گذشت آن روز از آسمان آتش می بارید

 خودآزمایی درس دوم ص 13

1-اندوه و تآسف و اندرز گویی

2- پیشنهاد می كند كه سپاهیانی از زابل بیاورد كه با هم بجنگند و اسفندیار كه خواهان جنگ و خون ریزی است به آرزوی خود برسد . و همچنین ص 63 سطر دوم و سوم

3- الف كنایه در مصراع دوم بیت سوم. ب) تضاد واستعاره در بیت پانزدهم . مبالغه در بیت شانزدهم و

4- كوشش و اصرار

5- زال در كودكی به وسیله ی سیمرغ پرورش یافته است                                                                          6 - الف ) زمینه ی داستانی دارد .ب) جنبه ی قهرمانی دارد ج) خرق عادت در ان دیده می شود(رویین تنی اسفندیار و حضور سیمرغ)د) تا حدودی جنبه ی ملی دارد.